راز فیلم نامه نویسی کوئنتین تارانتینو؛ قدرت زیرمتن در خلق شخصیت های ماندگار - مجله آزات وب

منظور او چه بود؟ پاسخ در مفهومی نهفته است که بسیاری آن را مهم ترین ابزار یک فیلم نامه نویس حرفه ای می دانند: ساب تکست یا همان زیرمتن. در ادامه، ابتدا با مفهوم زیرمتن در فیلم نامه نویسی آشنا می شویم، سپس یکی از برترین نمونه های آن را در آثار تارانتینو آنالیز می کنیم و در انتها می بینیم چگونه می توان از این تکنیک در نوشتن فیلم نامه استفاده کرد.

خواندنی ها

10 فیلم کوئنتین تارانتینو از بدترین تا برترین

زیرمتن یا ساب تکست دقیقا چیست؟

اگر تازه وارد جهانی فیلم نامه نویسی شده باشید، شاید تعریف ساب تکست یا زیرمتن کمی انتزاعی به نظر برسد. ساده ترین تعریف این است که زیرمتن، معنایی است که زیر لایه دیالوگ ها و رفتار ظاهری شخصیت ها جریان دارد.

به بیان دیگر، شخصیت ها همواره آن چیزی را که واقعا احساس می نمایند، به زبان نمی آورند. آنچه می گویند یک چیز است و آنچه در فکر یا قلبشان می گذرد، چیز دیگری. همین فاصله میان حرف ها و احساسات، زیرمتن را شکل می دهد.

برای مثال، ممکن است شخصیتی با لحنی سرد با کسی صحبت کند، اما در واقع از ترس طرد شدن یا از روی علاقه چنین رفتاری داشته باشد. یا دو شخصیت درباره موضوعی کاملا عادی گفت وگو نمایند، در حالی که تنش واقعی میان آن ها درباره مسئله دیگری است که هرگز به زبان آورده نمی گردد.

شما می توانید شخصیت ها را وادار کنید هر کاری انجام دهند یا هر دیالوگی بگویند، اما اگر علت عمیق رفتار آن ها را نشناسید، فیلم نامه هرگز به تمام ظرفیت خود نمی رسد. زیرمتن همان چیزی است که به شخصیت ها عمق می دهد و باعث می گردد مخاطب احساس کند زیر سطح داستان، جهانی بزرگ تری در جریان است.

انتها روزی روزگاری در هالیوود؛ نمونه ای درخشان از زیرمتن

آخرین فیلم تارانتینو، روزی روزگاری در هالیوود (Once Upon a Time in… Hollywood)، در ظاهر داستان چند شخصیت خیالی را روایت می نماید که در اواخر دهه 1960 در هالیوود زندگی می نمایند؛ اما این روایت آرام و نوستالژیک، آرام آرام به یکی از تلخ ترین رویدادهای تاریخ هالیوود، یعنی قتل های خانواده منسون، نزدیک می گردد.

در این فیلم، مارگو رابی نقش شارون تیت، بازیگر جوانی را بازی می نماید که در جهانی واقعی قربانی آن جنایت هولناک شد.

از همان ابتدا تعیین است که فیلم به سمت این واقعه تاریخی حرکت می نماید. از طرف دیگر، مخاطب هم با شناختی که از تارانتینو دارد، انتظار دارد خشونت همیشگی آثار او را در نقطه ای از داستان ببیند. اما تارانتینو برخلاف انتظار، تقریبا تمام خشونت فیلم را برای دقایق انتهای نگه می دارد.

در انتها فیلم، اعضای خانواده منسون به جای خانه شارون تیت، اشتباهی وارد خانه کلیف بوث با بازی برد پیت می شوند. نتیجه هم یکی از خونین ترین و در عین حال طنزآمیزترین سکانس های کارنامه تارانتینو است؛ جایی که کلیف، ریک دالتون و سگ وفادارش، پیش از آنکه مهاجمان فرصتی برای اجرای نقشه خود پیدا نمایند، آن ها را از پا درمی آورند.

بعد از انتها این درگیری، ریک دالتون برای نخستین بار به خانه شارون تیت دعوت می گردد. او از مسیر تپه بالا می رود، وارد خانه می گردد و با استقبال گرم شارون روبه رو می گردد. دوربین آرام آرام به سمت آسمان حرکت می نماید، عنوان فیلم روی تصویر ظاهر می گردد و تیتراژ نمایش داده می گردد.

خواندنی ها

نقد روزی روزگاری در هالیوود؛ وقتی مخدر سینما آرام زیر پوست می خزد

چرا این انتها تا این مقدار تاثیرگذار است؟

قدرت این سکانس فقط در تغییر تاریخ نیست؛ بلکه در زیرمتن آن نهفته است. تارانتینو جهانی را خلق می نماید که همه دوست داشتند واقعیت همین گونه رقم می خورد؛ جهانی که در آن شارون تیت زنده می ماند و یکی از تلخ ترین جنایت های تاریخ هالیوود هرگز اتفاق نمی افتد.

در تمام طول فیلم، او با نگاهی سرشار از عشق و نوستالژی به هالیوود دهه شصت نگاه می نماید و در انتها، این عشق را به شکلی شاعرانه به اوج می رساند. خشونت انتهای فقط انتقام از قاتلان نیست؛ بلکه ادای احترامی است به زندگی هایی که خیلی زود از بین رفتند.

حتی نحوه نمایش عنوان فیلم نیز این معنا را تقویت می نماید. ابتدا عبارت روزی روزگاری… روی پرده ظاهر می گردد و چند لحظه بعد، کلمه هالیوود به آن اضافه می گردد؛ گویی تارانتینو از همان ابتدا می خواهد یادآوری کند که آنچه دیده ایم، یک افسانه است، نه بازآفرینی واقعیت. همراهی این تصاویر با موسیقی آرام و غمگین، انتها فیلم را به یکی از احساسی ترین لحظات کارنامه او تبدیل می نماید؛ انتهای که بیش از آنکه درباره خشونت باشد، درباره حسرت است.

چطور از زیرمتن در فیلم نامه خود استفاده کنیم؟

تارانتینو درباره روند نوشتن سگ های انباری شرح می دهد که بیشترین تمرکزش روی رابطه آقای سفید و آقای نارنجی بوده است. او می گوید هنگام نوشتن مدام از خودش یک سوال می پرسید: این شخصیت بیشتر از هر چیز دیگری در جهان چه می خواهد؟

پاسخ به همین سوال باعث شد متوجه گردد زیر لایه داستان سرقت، فیلم در واقع روایتی استعاری از رابطه پدر و پسر است؛ موضوعی که هرگز به شکل مستقیم بیان نمی گردد، اما در تمام رفتارها و تصمیم های شخصیت ها حضور دارد. این همان روشی است که هر فیلم نامه نویسی می تواند از آن استفاده کند.

پیش از نوشتن دیالوگ ها، برای هر شخصیت یک پرونده کامل بسازید. گذشته، ترس ها، آرزوها، ضعف ها، هدف ها و مهم تر از همه، چیزی را که بیش از هر چیز در زندگی می خواهد، تعیین کنید. شاید این مرحله زمان زیادی بگیرد، اما نتیجه آن هنگام نوشتن دیالوگ ها کاملا تعیین خواهد شد. وقتی انگیزه واقعی شخصیت را بشناسید، دیگر لازم نیست همه چیز را با دیالوگ شرح دهید؛ بخش زیادی از معنا به شکل طبیعی در رفتار، سکوت و انتخاب های او شکل می گیرد. از طرف دیگر، بازنویسی فیلم نامه هم بسیار ساده تر می گردد، چون شخصیت ها از همان ابتدا هویت تعیینی دارند و رفتارشان بر اساس منطق درونی خودشان پیش می رود.

زیرمتن؛ جایی که فیلم نامه جان می گیرد

شاید تارانتینو در ابتدای مسیر تصور می کرد زیرمتن یا ساب تکست بیشتر به کار کارگردان مربوط می گردد، اما تجربه آثارش نشان می دهد این عنصر از همان لحظه نوشتن فیلم نامه شکل می گیرد.

فیلم نامه زمانی ماندگار می گردد که شخصیت ها فقط حرف نزنند، بلکه احساسات، ترس ها و خواسته هایشان را میان سطرها پنهان نمایند. مخاطب هم دقیقا همین لایه پنهان را کشف می نماید؛ همان بخشی که باعث می گردد یک صحنه ساده، سال ها در فکر بماند.

در نهایت، هیچ فرمول واحدی برای خلق زیرمتن وجود ندارد. هر نویسنده روش خودش را پیدا می نماید، اما یک اصل همواره ثابت است؛ هرچه شخصیت های شما را عمیق تر بشناسید، لایه های پنهان داستان نیز طبیعی تر و تاثیرگذارتر شکل می گیرند.

منبع: No Film School